Historia
Cymbały pochodzą z Persji/Iranu/ i Iraku, skąd dwiema drogami, przez północną Afrykę i Hiszpanię oraz przez Turcję i Bałkany zawędrowały do Europy, gdzie w późnym średniowieczu, zwłaszcza w wiekach XV do XVIII stały się popularne w wielu krajach. W XIX wieku cymbały dostały się także na Daleki Wschód do Chin, Korei i Japonii”. Obecnie cymbały są instrumentem ludowym, używanym solowo lub w kapelach na Białorusi, Ukrainie, Węgrzech, w Mołdawii, Rumunii, Słowacji, Czechach, Polsce i Austrii. Grę na cymbałach wykształciły wirtuozowskie kapele cygańskie na Węgrzech, gdzie buduje się cymbały znacznie większe, o ponad 30 pasmach, zaopatrzone w nożny mechanizm tłumikowy. „Cymbały z czasem opatrzono klawiszami, co w XV wieku dało początek klawikordowi, z którego z kolei rozwinął się klawesyn, a następnie w wieku XVIII i XIX fortepian. Jednym z prototypów fortepianu był pantalion. Jest to instrument klawiszowy skonstruowany przez Pantaleona Hebenstreita, który ulepszył dawne cymbały i zaopatrzył je klawiszami. Młoteczki umieszczone na końcu klawiszy uderzały z góry w struny.
Wygląd i budowa
Cymbały wileńskie mają kształt trapezu, są szersze u podstawy, węższe natomiast w górnej części instrumentu. Podstawą instrumentu jest pudło rezonansowe, które składa się z ramy, górnej płyty rezonansowej. Pudło rezonansowe powinno być zrobione z odpowiedniej jakości drewna, bowiem użycie niewłaściwego drewna prowadzi do deformacji instrumentu i obniża wartość jego dźwięku. Wierzch instrumentu ma dwa otwory rezonansowe. Mogą to być tylko wycięte koła, lub kombinacje otworów na różnych wzorach. Pod wpływem wielkiego nacisku strun na wieko cymbałów może ono ulec deformacji, dlatego lutnicy stosują wsporniki ustawione pod wiekiem, dokładnie w tym miejscu, na którym opierać się będą podstawki. U lewego boku cymbałów zamieszcza się sztyfty z drutu stalowego, które służą do zaczepienia struny. U prawego boku cymbałów umieszcza się stalowe kołki, tak zwane „gwinty”, kołki służą do zamocowania strun, a następnie do ich nastrojenia. Do wydobycia dźwięku z cymbałów służą drewniane pałeczki, które wyrabia się w miare możliwości z twardego drewna.
Cymbały w Polsce
Cymbały pojawiły się na ziemiach polskich w średniowieczu. Pierwszy wizerunek pochodzi z Krakowa z XV wieku. „Pojawiły się one po wojnie także na Ziemiach Odzyskanych, przeniesione tam przez przesiedleńców po II wojnie światowej. Paradoksalnie przed dziewięciuset laty wiodła przez nasz kraj ze wschodu m. in. Od Persji do Niemiec droga rozprzestrzeniania się tego instrumentu i od tamtych odległych czasów jest on używany przez ludowych muzyków w Polsce i krajach niemieckich (…)”
Szkółka cymbalistów Wacława Kułakowskiego
(Przeczytaj wywiad z Wacławem Kułakowskim)
Z informacji autora pracy wynika, iż Szkółka cymbalistów powstała w 1990 roku w Stradunach koło Ełku, gdzie nauczycielem był zamieszkały tam od lat powojennych „Mistrz” Wacław Kułakowski, urodzony 8 grudnia 1923 roku we wsi Czernice, w gminie Porudomino, w powiecie Wileńsko- Trockim, w województwie Wileńskim (obecnie na terenie powiatu solecznickiego południowej Litwy). Pan Wacław po raz pierwszy zetknął się z cymbałami w wieku 8 lat. Nauki gry na tym instrumencie uczył się nasłuchując muzykantów i zapamiętując ich grę, następnie przenosił to na swój instrument. Jako młody chłopak grał w swoich rodzinnych stronach na weselach, na wieczorynkach zarabiając „po parę groszy”. Do gry powrócił po długoletniej przerwie w połowie lat osiemdziesiątych, kiedy to od dziesiątków lat był rolnikiem- osadnikiem w Stradunach, wsi położonej niedaleko na wschód od Ełku. Początkowo przygrywał zespołowi „Stradunianki”, zaś z biegiem czasu rozpoczął nauczanie młodych ludzi. W roku 1990 roku powstała „szkółka cymbalistów wileńskich”, którą tworzyły osoby zamieszkałe w gminie Ełk. Inicjatorem szkółki była pani Wanda Kochanowska, ówczesna kierownik Domu Kultury w Nowej Wsi Ełckiej.
Wychowankowie szkółki cymbalistów Wacława Kułakowskiego
|
|
|
|
|
|
Krystian Szawrycki i Adam Karwowski w Kazimierzu Dolnym nad Wisła w 1995 roku |
Paweł Grupkajtys i Kamil Korek w sali Domu Kultury w Nowej Wsi Ełckiej |
Emilia Kulikowska w Baranowie Sandomierskim w 2000r |